Berichten

Zoetermeer neemt op 23
januari a.s. een besluit over de komst van Holland Outlet Mall (HOM). Het
college van burgemeester en wethouders is voorstander van het plan. “In
Roermond is het een enorme impuls geweest voor de binnenstad, dat zal hier ook
gebeuren”, aldus wethouder Mariëtte van Leeuwen.
Roermond
De wethouder vertelt hiermee
niet het hele verhaal. Zo’n 50% van de bezoekers van de outlet in Roermond is
afkomstig uit Duitsland en is er in de binnenstad nogal wat leegstand.
Daarnaast zie je dat in de outlet horecavoorzieningen prominent aanwezig zijn,
die je juist in de 
binnenstad zou willen zien. Tenslotte heeft Roermond een achterland van maar liefst 25 miljoen inwoners.
Achterhaald
Van meerdere kanten hoor ik
de waarschuwing dat een concept als in Zoetermeer volstrekt achterhaald is en
dat waarschijnlijk in korte tijd reguliere landelijke winkels als Kruidvat en
horeca zich daar gaan vestigen en daarmee een rechtstreeks concurrent vormen
voor de Zoetermeerse binnenstad, nog afgezien van de gevolgen voor de regio,
waar allerlei organisaties en belangengroepen terecht aandacht voor vragen.
Leegstand
Zoetermeer is
de zoveelste gemeente  in Nederland waar
plannen voor een “koopjespaleis” worden gesmeed en waar voor- en tegenstanders
met elkaar in een stevig conflict terecht komen. Het bouwen van nieuwe winkelruimte van
zodanige omvang is omstreden, omdat elders steeds meer winkels leegstaan.
Volgens minister Henk Kamp van Economische Zaken is zelfs 20% van het
winkelaanbod overbodig. Hij spoort gemeenten en provincies juist aan om het
aantal winkelmeters terug te dringen…
Volgens de gemeente
Zoetermeer en ontwikkelaar Provast wordt minister Kamp op zijn wenken bediend.
Daarbij redeneren ze als volgt: De HOM verrijst waar nu een meubelboulevard is
gelegen (23.000 m2) en de eerste fase van de HOM is 18.000 m2. Dit is een
bijzondere redenering omdat er heel ander soort winkels voor terugkomen, die
rechtstreeks gaan concurreren met het bestaande winkelaanbod en dus nieuwe
leegstand gaan opleveren en daarnaast wordt de HOM op termijn mogelijk 31.000
m2. 
De knip die nu gemaakt wordt lijkt vooral een gekunstelde constructie om
tegenstanders over de streep te trekken.
Concurrentie
Directeur Otto Ambagtsheer
van vastgoedeigenaar Unibail-Rodamco
Wijst in het Financieel
Dagblad erop dat in het outletcentrum veel overlap is wat betreft de merken die
verkocht gaan worden. Zo wijst hij op een grote winkel van Sport 2000, die bij
de entree van het Stadshart gevestigd is. ,,Daar verkopen ze Adidas en Nike,
die merken zitten ook vaak ik outletcentra.” Hetzelfde gaat volgens hem op voor
Guess, Only en Esprit.
Gevolgen voor de regio
Zoals ik in een
eerdere blog al aangaf vrezen de gemeenten in de regio voor leegstand als dit
plan doorgaat.  Het bestuur van de regio
Hollands Midden wijst erop dat de komst van de HOM in strijd is met het
provinciaal en rijksbeleid. Dat beleid – ik refereerde daar al aan – is gericht
op het terugdringen van het aan tal winkelmeters. Ook Rijnland en Groene Hart Onderneemt zijn heel kritisch over dit plan.
Het platform
Midden Holland Onderneemt (samenwerking ondernemers Midden-Holland) voeren
actief actie om op de gevolgen van de komst van de HOM voor de regio te wijzen.
Die gevolgen liegen er niet om en zullen ook voor
Gouda de nodige impact
hebben!
Het gaat
daarbij vooral om twee zaken:
1. Domino
effect
“De outlet met een
oppervlak van 18.000 m² in de eerste fase (circa een derde van het huidige
winkelareaal in het centrum van Zoetermeer) zal voornamelijk winkels bevatten
in de branches mode, schoenen en sportartikelen. De effecten daarvan zullen
neerslaan in een wijde omgeving. Dit geldt vooral voor de modebranche waardoor
winkelgebieden in het hart worden getroffen. De teloorgang van modezaken leidt
tot een domino-effect. Centra worden onaantrekkelijk waardoor vervolgens ook
andere winkels verdwijnen met alle gevolgen voor de leefbaarheid.”
2. Daling bezoekersaantallen

Naast ondernemers uit de regio voerden ook
enkele vertegenwoordigers van landelijke organisaties het woord. InRetail wees
erop dat de rapporten die de Gemeente Zoetermeer heeft laten vervaardigen een
aantal onvolkomenheden bevat. In deze rapporten wordt namelijk geen aandacht
geschonken aan de sterke daling van de bezoekersaantallen sinds 2004 in de
centra van de steden waar een outlet center is gevestigd (daling in Roermond
13%, Lelystad 33% en Roosendaal 49%). Daarnaast zullen naar verwachting weinig
bezoekers voor de HOM van buiten de regio komen en is de veronderstelde
synergie met het Stadshart minimaal. De horeca profiteert maar de detailhandel
niet of nauwelijks.”
Hoe verder?
De komende weken zal
duidelijk worden onder welke voorwaarden een raadsmeerderheid in Zoetermeer
akkoord gaat met de plannen voor de Holland Outlet Mall.
Het lijkt erop dat de
feiten en mogelijke economische gevolgen het gaan verliezen van de opportunistische
ambitie van het college.

Het zou mooi zijn als een
raadsmeerderheid alsnog tot inkeer komt, want een besluit voor de komst van de
HOM zou wel eens een historische vergissing met grote gevolgen kunnen zijn…

We hebben in Nederland en dus ook
in Gouda te maken met structurele veranderingen in het winkelgedrag en het is
belangrijk om de positie van de binnenstad zoveel mogelijk te versterken.
In Gouda zijn we hier volop mee bezig
door o.a. Gouda Onderneemt, SOG en de centrummanager.

Cees-Jan Pen schreef over deze
ontwikkelingen in het Financieel Dagblad begin dit jaar interessante dingen:

Geen outletcentra

“Wel is duidelijk dat achterover
leunen niet aan de orde mag zijn en dat harde en duidelijke keuzes voor
binnensteden ten koste van de periferie noodzakelijk zijn.
Dit betekent dus dat er geen
supermarkten, retail- en horecaondernemingen op bedrijventerreinen moeten
komen, als zij net zo goed in of rond de binnenstad kunnen worden gevestigd.
Dit gaat pijn doen voor de woon- en meubelboulevards die hun eigen problemen
hebben. Dit betekent ook dat geen nieuwe ‘outletcentra’ aan de rand van de stad
komen.”

In dat licht is het buitengewoon
ongelukkig dat Zoetermeer voornemens is om een outletcentrum van maar liefst
30.000 m2 te gaan vestigen binnen haar stadsgrenzen (in het centrum).
 
Er wordt ongeveer 7.000 m2 toegevoegd aan de huidige 23.000 m2 en er komen 2.000 parkeerplaatsen.  

Niet alle focus op winkels

Het is belangrijk dat in de stad
het debat wordt gevoerd hoe we binnensteden kunnen versterken. Dat hoeft niet
alleen door alle focus op de winkels te hebben.

Cees-Jan Pen schrijft hierover:”
“Binnensteden zijn lokaal en
regionaal belangrijke werkgevers. Dan moet je daar de economische dynamiek
faciliteren en geen achterhaalde winkelconcepten in stand houden.
Het uiterlijk van binnensteden zal
de komende jaren verder veranderen. Het aantal winkels en hun dominantie zal
afnemen, al blijft retail natuurlijk een voorname drager van de binnenstad.
Deze verandering hoeft helemaal niet erg te zijn mits er vooral wordt ingezet
op meer wonen voor jongeren en ouderen, horeca (zoals altijd met mate),
kleinschalig (ambachtelijk) werken, cultuur, onderwijs en zorgfuncties in de
binnenstad.”

Compacte binnenstad

Tegelijkertijd zullen centra
compacter moeten worden. Er moet echt meer worden gewoond boven winkels en in
de aanloopstraten. Zeker middelgrote gemeenten (met 30.000 tot 80.000 inwoners)
moeten werken aan een binnenstad die met een kwart tot een derde kleiner is. We
moeten leren centra (graag verplicht) opnieuw te verkavelen, kansloze gebouwen
te slopen en parkeerplaatsen weg te halen.”

In Gouda hebben we te maken met een
beperkte ruimte, waardoor het compacter maken van het centrum wat minder relevant is, al kan het ook bij ons aan de orde komen als de leegstand toeneemt.
Verder wordt er al het een en ander
gesloopt en waar mogelijk vervangen door nieuwbouw of krijgen gebouwen juist
een “tweede leven”.



Budget


Om op dit gebied de nodige stappen
te kunnen maken is er voldoende budget nodig. In Gouda hebben we het
Ondernemersfonds, maar dat is meer op activiteiten gericht. Er zal ook echt aan
binnenstadfondsen moeten worden gewerkt en wat dat betreft is de
Ontwikkelingsmaatschappij Binnenstad Gouda wellicht toch te vroeg opgeheven.

Het is een prima ontwikkeling dat
we in Gouda een centrummanager hebben en dat de ondernemers de krachten hebben
gebundeld. Wat dat betreft hebben we het fundament gelegd.

Wel zullen we de komende jaren
moeten doorpakken, waarbij het belangrijk is dat we in de regio vanuit dezelfde
visie aan de slag gaan en dan is het geen goede zaak dat Zoetermeer ervoor
kiest om een Outletcentrum te gaan ontwikkelen. Wat mij betreft een verkeerde
keuze vanuit een beperkte visie.



Cees-Jan Pen is Lector Brainport aan de Fontys
Hogescholen