Berichten

Ruim een jaar geleden heeft de gemeenteraad aan het college gevraagd om nog eens goed met inwoners en bedrijven te gaan praten over het verkeerscirculatieplan(VCP). Dat is inmiddels gebeurt. In het VCP staan een aantal grote aanpassingen in het wegennet van Gouda. Op dit moment is het mogelijk uw mening te geven door een zienswijze in te dienen. In deze iets langere blog vermeld ik de tien belangrijkste wijzigingen die worden voorgesteld en geef ik aan hoe je een zienswijze in kunt dienen. Je kan dus als Gouwenaar nu zelf aangeven wat je vindt van de plannen! Dit wordt dan meegenomen in de besluitvorming in de gemeenteraad.

Onderstaand de 10 belangrijkste wijzigingen op een rij:

1. Verbeteren Zuidwestelijke randweg – N207 Westergouwe

Deze route is belangrijk als ontsluiting van de Krimpenerwaard en loopt nu al regelmatig vast in de spits. Door de doorstroming te verbeteren en de kruisingen ter hoogte van Westergouwe te verbeteren moeten de files verdwijnen. Dit wordt gedaan de huidige rotondes ter hoogte van Westergouwe te vervangen voor kruisingen met verkeerslichten. Plannen hiervoor zijn al in een vergevorderd stadium begreep ik. Dit is een situatie waar de ChristenUnie de laatste jaren meermaals aandacht voor heeft gevraagd. Fijn dat dit als belangrijk punt is meegenomen in het VCP. Dit is wat de ChristenUnie betreft ook een randvoorwaarden voor andere punten uit het verkeerscirculatieplan. Immers, eerst moeten de randwegen goede doorstroming bieden, voordat je probeert autoverkeer in de stad te beperken. 

 

2. Stadsboulevard B. van Reenensingel-Goverwellesingel 

De B. Van Reenensingel en de Goverwellesingel zijn belangrijke hoofdwegen in Gouda. Het plan wil het volgende verbeteren: 


  • Betere oversteekbaarheid én betere doorstroming met voorrangspleinen

  • Eén rijstrook per richting en een oversteeklicht voor langzaams verkeer
  • Minder asfalt, meer groen, zie ook onderstaande afbeelding voor een impressie.
  • Langzaam rijden gaat sneller. 
  • Verkeerslichten Goudse Poort beter afgesteld (verkeersmanagement)
3. 30 km/u als standaard, 50 km/u als uitzondering
De meeste wegen binnen Gouda gaan naar 30 kilometer per uur. Er komt daarvoor een andere inrichting van de wegen met meer ruimte voor fietsers en wandelaars. Binnenkort wordt de Wilhelmina van Pruisenlaan bij de Zebra al aangepakt en op deze manier ingericht. Wellicht kunnen we dit als pilot zien voor andere wegen. 


4. Vereenvoudiging Kleiwegplein

Het Kleiwegplein is nu nog erg druk en ook de Kattensingel, Fluwelensingel en Blekerssingel worden nog veel gebruikt voor het doorgaande verkeer. Belangrijkste maatregel is het versimpelen van de kruising. Je kan straks met de auto niet meer de Kattensingel op, dit is alleen mogelijk voor het openbaar vervoer. Hierdoor kan de kruising eenvoudiger worden ingericht zonder verkeerslichten. Er is hierdoor ook meer ruimte voor de fietser en wandelaar en groen. Dus niet meer eeuwig wachten op de fiets voor de verkeerslichten om de binnenstad te kunnen bezoeken! 

5. Aanpak Blekerssingel – Fluwelensingel 

In het verlengde van het verminderen van doorgaand verkeer worden de Blekerssingel en de Fluwelensingel anders ingericht. Dit zorgt voor minder autoverkeer, mogelijkheid tot invoeren van 30 km/u, toepassen van ruime fietsstroken en meer ruimte voor wandelen. De bussen blijven nog wel rijden, tegelijkertijd wordt terughoudend omgegaan met drempels. Ik heb namens de fractie samen met collega Theo Krins al aardig wat gesprekken gehad over de wens van de bewoners hierin, ook in relatie tot de komst van een nieuwe supermarkt en toename van het autoverkeer. Ik ben blij er nu in ieder geval aandacht is voor minder autoverkeer in lagere snelheden op de singels. Daarnaast ben ik benieuwd wat het uiteindelijke resultaat is van de bewoners die beroep hebben aangesteld tegen de komst van de supermarkt en of dit ook nog invloed gaat hebben op de verkeersdrukte op de Fluwelensingel. 

6 Pilot autoluwe Veerstal

Nog een onderdeel waar we ons als ChristenUnie al langer voor inzetten: de binnenstad weer terugbrengen aan de Hollandsche IJssel. Als de zuidwestelijke randweg goed functioneert is er ruimte om de Veerstal te ontlasten van veel verkeer en kan deze autoluw worden gemaakt. Om te kijken of dit inderdaad een oplossing kan zijn, wordt eerst een pilot uitgevoerd op rustige uren om te kijken of het qua verkeersstromen ook haalbaar is. Mocht het haalbaar zijn, kan de inrichting flink worden veranderd met veel ruimte om te wandelen en te fietsen en ook meer ruimte te creëren voor bijvoorbeeld winkels, recreatie en toerisme en een goede (zicht)verbinding met GOUDasfalt met in ieder geval het pontje. Een goede afstemming met ondernemers en inwoners van de binnenstad blijft hierbij belangrijk! 

7 Verbeteren Bodegraafsestraatweg

Door de overige maatregelen in de stad neemt het autoverkeer hier af. Wel blijft de weg 50 kilometer per uur. Daarnaast wordt de weg anders ingericht zodat door bijvoorbeeld visuele versmalling, het meer accentueren van de woonfunctie en meer en betere oversteekplaatsen met veilige oversteekplateaus met streetprint. Binnen de mogelijkheden is dit voor deze weg denk een goede oplossing. Ook over de drukte van autoverkeer op de Bodegraafsestraatweg heb ik bij verontrustte bewoners koffiegedronken. Goed dat binnen de mogelijkheden die er zijn toch naar maatregelen is gekeken. 

 

8 Eénrichtingscarré Thorbeckelaan-Graaf Florisweg 

Aan dit idee moet ik het meeste wennen. Het idee is om éénrichtingsverkeer voor auto’s in te voeren op de Thorbeckelaan, Statensingel en een deel van de Bodegraafsestraatweg. Hiermee wordt geprobeerd het doorgaande verkeer over de Joubertstraat te verminderen. Door een andere inrichting komt er meer ruimte voor de fiets en wandelaars. De wijken blijven bereikbaar, maar je moet soms wel wat langer rijden. Vooral voor de wijken Gouda-Oost en Kort Haarlem zal dit invloed hebben op de bereikbaarheid. Daarentegen krijg je wel betere mogelijkheden te fietsen in de stad en is er als het goed is minder autoverkeer in de stad. 

9 Verbeteren Joubertstraat – Zwarteweg

Door de netwerkmaatregelen wordt ook de Joubertstraat rustiger. Inzet is vooral dat doorgaand verkeer minder wordt. Dit komt vooral door de stadsboulevard (verbeteren rondweg) en het éénrichtingscarre. Hierdoor kan ook hier gekozen worden voor 30 kilometer per uur, veilige oversteekplateaus en gelijkwaardige kruisingen. Er blijven verkeerslichten voor het oversteken. Deze aanpassingen blijven echter een lastig deel in het totaal, omdat er dan ook voldoende draagvlak moet zijn voor het éénrichtingscarre. Daarnaast heel praktisch, als je veel met de auto onderweg bent betekent dit wel flink aantal kilometers maken. Ik kan me als bewoner van Kort Haarlem zomaar voorstellen dat ik richting Utrecht de N228 ga rijden, omdat het even snel is als door de stad rijden naar mijn woning. Dat is wel goed omdenken voor de gemiddelde inwoner die vaak toch nog wel een auto heeft.

 

10 Verblijfskwaliteit en parkeren binnenstad

In de binnenstad zijn vele ideeën vooral door meer ruimte toe te voegen voor verblijven en wandelen door autoluwe gedeeltes. Bezoekers worden gestimuleerd te parkeren op het Bolwerk, Stations garage, en Vossenburchkade (met dynamische parkeerinfo). Bewoners krijgen via natuurlijk verloop meer vergunning parkeren op de centrale parkeerplaatsen en deelmobiliteitsaanbieders worden gestimuleerd. Hierdoor  kunnen 100-150 straatparkeerplaatsen omgezet worden voor andere functies. 

Tot slot

Dit verkeerscirculatieplan ziet er een stuk beter uit dan de versie uit 2019. Ook zie je in het stuk dat er meer kennis is benut vanuit de stad door te spreken met inwoners en bedrijven. Of het op alle punten goedkeuring gaat krijgen is de vraag. In ieder geval moet nog goed gekeken worden naar de soms onlogische lange termijn planning van maatregelen tot en met 2042. 2042 is wel erg ver weg. Ook is nog geen duidelijkheid over de kosten. Gezien de gekozen datum zal het geen goedkoop prijskaartje zijn. Daar moeten we het dan met elkaar nog goed over hebben in de gemeenteraad! Uitgangspunt is dat alles moet worden gefinancierd en dat betekent dat de leningenportefeuille flink gaat toenemen. Met ook nog eens de gevolgen van de coronacrisis legt dit een flinke hypotheek op het college dat in 2022 gevormd moet gaan worden. We wachten als ChristenUnie ook graag de resultaten af van het onderzoek naar de economische gevolgen van dit VCP. Hier heeft Gouda Onderneemt samen met de gemeente Gouda opdracht toe verstrekt. Deze zal nog betrokken worden op het (concept) verkeerscirculatieplan. 


Uw mening telt!

Voordat we het plan in juni 2021 behandelen in de gemeenteraad en we als ChristenUnie een definitief standpunt innemen, kunt u uw mening doorgeven. Dit kan door een zienswijze in te dienen uiterlijk op 11 april 2021. Doe dat vooral! U kunt hier de site vinden met meer informatie: verkeerscirculatieplan Gouda. De gemeenteraad kan door uw inbreng een betere keuze maken over dit vergaande besluit. Dus als u nu uw mening geeft, kunnen we als ChristenUnie fractie een besluit nemen met Oog voor Gouda. 

Dit nieuwe seizoen begon de gemeenteraad met een
presentatie over het 
verkeerscirculatieplan. Een plan die momenteel drie varianten kent en die
tussen de 27 en 30 miljoen kosten. De vraag is welke variant of combinatie van
varianten de gemeenteraad gaat kiezen. In deze blog mijn eerste reactie en de
vraag aan u om te reageren. Als ChristenUnie zullen we bij de verdere behandeling van dit plan in ieder geval pleiten voor voldoende participatie met de inwoners en bedrijven, voordat we het plan als gemeenteraad gaan vaststellen.

Hieronder in het kort de omschrijving van de drie
varianten.

 
Variant 1; 30 km zones
  • autoverkeer bundelen op randwegen door stoplichten slim in te stellen, extra groen voor verkeer op de randweg
  • wegen binnen de randweg (dus ook de singels en de
    meeste hoofdwegen) transformeren naar 30 km straten
  • Extra prioriteit voor voetgangers en fietsers op
    kruispunten binnen de randwegen (waaronder de Kleiwegbrug)
De binnenstad krijgt in deze variant minder gemotoriseerd
verkeer te verwerken en andere verkeerseffecten zijn beperkt. Alle
parkeerplaatsen blijven bereikbaar en er is een goede doorstroming op
hoofdroutes.

Variant 2;
Eenrichtingsverkeer

  • autoverkeer bundelen op randwegen, wegen binnen de
    randweg transformeren naar 30 km straten conform variant 1
  • éénrichtingverkeer invoeren bij de Spoortunnel,
    Blekerssingel, Nieuwe Veerstal, Kattensingel en Burgemeester Jamessingel.
  • Zakpalen op de West- en Oosthaven
  • Parkeerverwijssysteem voor de binnenstad
De binnenstad, singels en de Joubertstraat krijgen
minder verkeer. Bodegraafse Straatweg en de Koningin Wilhelminaweg krijgen ongeveer
20% meer verkeer. Alle parkeerplaatsen blijven bereikbaar en er is een goede doorstroming
op hoofdroutes.
Variant 3;
Sectorenmodel en autoluwe binnenstad
  • autoverkeer bundelen op randwegen, wegen binnen de
    randweg transformeren naar 30 km straten conform variant 1 en 2
Deze variant richt zich voornamelijk door het
toevoegen van een aantal knippen in wegen in de stad. Dit betekent dus er voor
de auto geen doorgaand verkeer meer mogelijk is. Knippen worden voorgesteld ter
hoogte van:
  1. Veerstal (tussen Oost- en Wethaven)
  2. Fluwelensingel (bij Klein Amerika)
  3. Kattensingel – Spoorstraat
  4. Noord- Zuid relatie bij knooppunt Bodegraafsestraatweg
  5. Tussen Molenmeesterslag en Dijkgraafslag (bij
    Driewegplein)
  6. Graaf Florisweg – Zuidelijke Zwarteweg (linksaf en
    rechtsaf knippen).

Dit model heeft het meest effect op een afname van
verkeer bij de binnenstad, singels, Joubertstraat en Bodegraafsestraatweg. De Koningin
Wilhelminaweg kent juist een toename van 10% autoverkeer. Daarnaast is dit
netwerk minder robuust en zijn bij incidenten minder alternatieve routes
beschikbaar.

Randwegen voldoende capaciteit?

De
presentatie gaf een lange termijn doel weer voor het verkeer in Gouda. Een
verhaal dat goed gepresenteerd werd en met veel overtuiging werd gebracht.
Echter, hoe langer ik over de varianten nadenk, hoe meer vragen ik krijg.
Allereerst gaan alle varianten uit van het zo goed mogelijk benutten van de
randwegen van Gouda. Nu weet ik echter vanuit de praktijk dat deze randwegen
zeker in de ochtend en avondspits eigenlijk het vele verkeer nu al nauwelijks aan
kunnen. Wanneer je dan nog meer verkeer van de stad hierop wilt afwikkelen
lijkt dat niet te gaan werken. Maar laten we er nu even vanuit gaan dat dit
toch kan. Over welke varianten moeten we dan nadenken?

Een eerste
reactie
Ik kan het niet laten een eerste
reactie te geven. Ik zie een verkeersplan die op dit moment te veel uitgaat van
theoretische modellen en weinig rekening houdt met de Goudse praktijk. Er
zitten zeker goede maatregelen in om te komen tot een stad die meer ruimte
geeft voor de fiets, iets wat de ChristenUnie omarmt. Maar is de stad straks
nog wel bereikbaar met uw auto? Terecht wordt gesteld dat variant 3 minder
robuust is. Woont u bijvoorbeeld in de Kadebuurt of Kort Haarlem en u wilt de
stad uit, kunt u alleen nog zuidelijk de stad uit of via Goverwelle. Is dat
wenselijk? Ik ben bang dat deze variant te weinig uitgaat van het feit dat de
meeste inwoners de komende tijd voor o.a. hun werk één of twee auto’s in bezit
hebben die veelal de stad moeten verlaten. Er kan dus de nodige overlast in de
wijken gaan ontstaan. Je kan dan eigenlijk niet meer met de auto het spoor over
naar de andere kant van de stad, behalve op de ringwegen. Ik zie daarom weinig
in knippen 4 tot en met 6 van de derde variant. Wel zie ik een voordeel van de
knippen voor de binnenstad. Hier kan door de knippen Veerstal (tussen Oost- en
Wethaven), Fluwelensingel (bij Klein Amerika) en de knip Kattensingel –
Spoorstraat meer ingezet worden op minder verkeer op de singels en met
bezoekers parkeren aan de randen van de stad. Maar zijn hier knippen voor nodig,
of zou éénrichtingsverkeer op de Singels ook al een verbetering zijn? Daarnaast
kan wellicht een eerste stap naar minder verkeersdrukte gezet worden door het
terugdringen van autoparkeren in de openbare ruimte en het gaan toewerken naar parkeergarages
aan de randen van de binnenstad. Dit maakt een verdere kwaliteitsimpuls van de
binnenstad mogelijk waarbij weer meer de ligging van de binnenstad aan het
water benut kan worden.
Oog voor bereikbaarheid

Van belang blijft dat de visie
ook leidt tot concrete resultaten. Resultaten die we in ieder geval op korte of
middellange termijn als ChristenUnie willen zien, zijn:

  1. Fiets: vlotte doorstroming van
    fietsers op hoofdroutes, rekening houdt met het toenemend belang van (elektrisch)
    fietsverkeer, aanleggen van fietssnelroutes, fietsveiligheid (elk jaar 1
    knelpunt oplossen) en voldoende fietsenstallingen.
  2. Verdere aanleg van
    verkeersveilige schoolzones
  3. Autoluwe singels waarbij gezocht
    wordt naar breed draagvlak bij de stakeholders in combinatie met parkeren aan
    de randen van de stad voor bezoekers en toeristen van de binnenstad (Bijv. bij
    Go-Stores).
  4. Een duurzame transportservice voor bedrijven in de binnenstad en het invoeren van een verbod op vervuilende vrachtauto’s vanaf 2025.
Wat vindt
u een goede variant?
Ik ben benieuwd wat u als lezer vindt van deze
varianten en welke conclusie u trekt? Het zijn deels verregaande maatregelen.
Voorstel waar nu aan gedacht wordt is overigens wel stap voor stap naar
bijvoorbeeld variant 3 te werken. Dit ook gezien de financiën. In die tijd kan
ook draagvlak ontstaan voor met name de knippen in de wegenstructuur. Laat u
een reactie achter? dan kan ik uw reactie meenemen in de afweging van de
ChristenUnie bij het vaststellen van het verkeerscirculatieplan.


Wat mij betreft zijn  we op weg naar een optimaal bereikbaar Gouda met
in ieder geval veel aandacht voor de fiets!
De ChristenUnie is blij dat het college met ‘nieuwe
energie’ voortvarend schoolzones aanlegt. Schoolzones zijn bedoeld om de
verkeersveiligheid te verbeteren rondom scholen door aanpassingen aan de straat
en het straatbeeld. in september 2017 nam de gemeenteraad nog een motie aan  die ik namens de ChristenUnie indiende. Niet
alleen in Plaswijck worden schoolzones aangelegd, maar door de hele stad heen. Hopelijk
heeft dit positief effect op de verkeersveiligheid en neemt de kans op
ongelukken verder af. Vooral rondom het halen en brengen is het goed nadenken
over verkeersveiligheid van belang. 
Foto mobiliteitsvisie Gouda

Participatie

Wel vragen we ons af of het goed gaat met de
participatie rondom de aanleg. We hebben inmiddels vaker begrepen dat scholen
maar ook bewoners niet op de hoogte zijn van de aanleg van schoolzones. Dit is
vreemd, omdat scholen zelf waarschijnlijk het beste weten welke maatregelen
effectief kunnen zijn voor de veiligheid. Daarnaast is het ook fijn als
omwonenden weten wat er gebeurt. Onlangs werd er bijvoorbeeld een kleurig paaltje van een
schoolzone voor een op te knappen monument neergezet, zonder dat hierover
gesproken was.

Dit is niet de bedoeling van de aanleg van
schoolzones. Niet alleen schoolzones aanleggen is van belang, maar juist ook
dat op school aandacht is voor verkeersveiligheid in gesprek met de leerlingen.
Participatie zorgt voor het slagen van de toename van de verkeersveiligheid en
is een belangrijk onderdeel. 

Artikel 38 vragen

Daarom heb ik namens de fractie van de ChristenUnie
vragen gesteld aan het college.

  1. In
    hoeverre is het college het met de ChristenUnie eens dat bij het aanleggen van
    schoolzones goed overleg noodzakelijk is met scholen en omwonenden? 
  2. Op
    welke manier zijn de scholen en omwonenden betrokken bij de aanleg van de
    gerealiseerde schoolzones om ze optimaal in te richten en te zorgen voor
    minimale overlast van bijvoorbeeld de plaatsing van kleurige paaltjes voor
    panden van bewoners? 
      
     
  3. Op
    welke manier borgt het college dat voor toekomstig aan te leggen schoolzones in
    een goede participatie met de omgeving wordt voorzien?
  4. In hoeverre staat het college open voor
    eventuele aanpassingen van de schoolzones, daar waar omwonenden of scholen niet
    of te weinig betrokken zijn in de participatie?
  5. In hoeverre is er rekening gehouden met een
    evaluatie van de gerealiseerde schoolzones en het eventueel doorvoer van
    verbeteringen op basis van gebruikservaringen bij bestaande en nog aan te
    leggen schoolzones?
  6. In een aangenomen motie van de ChristenUnie
    van september 2017 is het college gevraagd om in het 2e of 3e kwartaal 2018 een
    overzicht te geven van de tot dan toe gerealiseerde schoolzones en een plan te
    presenteren voor realisatie van schoolzones bij de overige scholen in Gouda,
    inclusief kostenraming en dekkingsvoorstel. Wanneer kunnen we deze informatie
    ontvangen?


Het duurt enkele weken voordat ik antwoord ontvang
op deze vragen. Ik hoop op het voortvarend doorpakken van de aanleg van
schoolzones, maar wel met voldoende inspraak en communicatie met scholen en
omwonenden!

Inleiding

Opzij opzij, opzij, maak plaats,
maak plaats, maak plaats, we hebben ongelofelijk veel haast. Aan dit liedje van
Herman van Veen moet ik altijd denken als ik ’s ochtends van huis weg rijd. Het
maakt niet uit of dat ik met de auto naar mijn werk ga of dat ik de kinderen
met de fiets naar school breng. Iedereen wil tegelijkertijd en zo snel en
veilig mogelijk naar zijn bestemming komen. Maar kan dat wel in een compacte stad
als Gouda? Daarnaast zal de komende jaren het verkeer snel moeten verduurzamen
om te zorgen dat we ook daadwerkelijk onze duurzaamheidsambities als stad gaan
waarmaken.

Mobiliteitsplan Gouda

Groen licht voor Gouda als fietsstad
Deze onderwerpen kwamen terug in
het mobiliteitsplan die de gemeenteraad op woensdag 20 september jl. heeft
vastgesteld. In dit mobiliteitsplan zit een duidelijke keuze: kies voor de
fiets voor de korte en middellange afstand en kies voor duurzaam vervoer.
Tegelijkertijd werd de ambitie benoemd om doorgaand verkeer door Gouda zoveel
mogelijk te verminderen en dat verkeer gebruik te laten maken van de ringwegen
om de stad.

Dit sluit goed aan bij de idealen
van de ChristenUnie. We kiezen namelijk voor duurzaamheid en Gouda als
fietsstad.

Wegafsluitingen

Het mobiliteitsplan stelde ook
wegafsluitingen voor op de singels rondom de binnenstad, de nieuwe veerstal en
op de Bodegraafsestraatweg ter hoogte van voetbalclub Olympia. Die ambitie
vindt de ChristenUnie onvoldoende onderzocht om nu al steun aan te geven. We
hebben daarom samen met het CDA en andere partijen gewerkt aan een amendement
om de afsluiting op de Bodegraafsestraatweg uit het mobiliteitsplan te halen.
Bij de andere ‘knippen’ hebben we voorgesteld vooral het gesprek aan te gaan
met de stad, dus niet alleen met direct aanwonenden van de singels, maar ook
met de ondernemers en weggebruikers in de binnenstad. Deze groepen maken zich
grote zorgen over de bereikbaarheid.

Bereikbaar blijven kan
bijvoorbeeld door het verbeteren en vergroten van de capaciteit van de N207 ter
hoogte van Westergouwe, waar de ChristenUnie zich al een aantal jaren voor
inzet. Maar dit kan ook door betere afstemming van verkeerslichten. Dit is
trouwens ook een randvoorwaarde om Gouda als fietsstad serieus op de kaart te
zetten. We moeten echt ruimte geven aan de fiets.

Schoolzones

Actie Veilig Verkeer Nederland

De ChristenUnie heeft zich ook
ingezet voor de verkeersveiligheid rondom scholen. In Gouda bestaat bij de
scholen de behoefte dit probleem op te pakken. Naast het aanleggen van
schoolzones in de openbare ruimte, moeten scholen ook met ouders en kinderen
hierover blijvend in gesprek gaan. Wijkteam Plaswijck is al ver met de
voorbereiding voor drie schoolzones en had ook nog budget klaar liggen. We
hebben aan het college gevraagd dit initiatief op te pakken en te zorgen dat
begin 2018 naar tevredenheid de schoolzones zijn gerealiseerd. Tevens hebben we
gezorgd dat het college rond de zomer van 2018 met een plan van aanpak komt
voor schoolzones in de gehele stad, inclusief een financieel dekkingsvoorstel.

Tot slot

Tot slot nog een suggestie voor
het verbeteren van de verkeersveiligheid: het helpt als we ’s ochtends allemaal
iets minder haast hebben en oog hebben voor elka
ar!